Bài báo

Nguyễn Hoàng và cuộc Nam tiến

Hồng Nhuệ (Nguyễn Khắc Xuyên)

Bản đồ Việt Nam 1569 (nguồn Wiki)

Nguyễn Hoàng sinh năm 1524, là con thứ của Nguyễn Kim. Năm 1558, sau khi hỏi ý kiến Nguyễn Bỉnh Khiêm và nhờ chị là Ngọc Bảo xin Trịnh Kiểm cho vào trấn thủ miền đất Thuận Quảng, ông đã đóng dinh ở xã Ái Tử, thuộc huyện Triệu Phong ngày nay. Lúc này ông mới 34 tuổi.

Thực lục viết: “Ông vỗ về quân dân, được dân mến phục, bấy giờ thường xưng là chúa Tiên. Nghiệp đế xây nền từ đấy”.

Xứ Thuận Quảng là hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam. Thuận Hóa có 2 phủ, 9 huyện và 3 châu. Quảng Nam có 3 phủ và 9 huyện.

Vào khoảng 10 năm sau. Thực lục cho biết: “Chúa ở trấn hơn 10 năm, chính sự rộng rãi, quân lệnh nghiêm trang, nhân dân đều yên cư lạc nghiệp, chợ không hai giá, không có trộm cướp. Thuyền buôn các nước đến nhiều. Trấn trở nên một nơi đô hội lớn”. Việc buôn bán phồn thịnh thực ra là nhờ có Hội An, còn gọi là Hoài Phố, sau này người Pháp phiên âm là Faifo.

Năm 1600, Nguyễn Hoàng cho dời dinh sang phía đông dinh Ái Tử, bấy giờ gọi là Dinh Cát.

Năm 1601, chúa bắt đầu cho dựng chùa Thiên Mụ. Thiên Mụ là Bà Trời, theo một truyền thuyết về một bà già áo đỏ quần xanh, ngồi trên đỉnh gò nói: sẽ có vị chân chúa đến xây chùa ở đây, để tụ khí thiêng, cho bền long mạch.

Năm 1602, có một sự việc quan trọng, khởi đầu cho ý tưởng Nam tiến. Đó là việc nhà chúa phái hoàng tử thứ sáu làm trấn thủ Quảng Nam. Nguyễn Hoàng có 10 người con: hà và hán chết ở Bắc, Thành mất lúc 17 tuổi, Diễn chết trận, hải để lại đất Bắc làm con tin. Hiệp và Trạc là phản. Dương thứ 9 mát năm nào không rõ, hoàng tử thứ 10 là Khê, con bà Minh Đức Vương Thái Phi.

Nguyễn Hoàng có một cái nhìn bao la về tương lai. Thực lục viết rất  hay, khi nói: ” Quảng Nam đất tốt dân đông, sản vật giàu có, số thuế nộp vào nhiều hơn Thuận Hóa mà số quân thì cũng bằng quá nửa”.

Ngay sau là những nhận xét sâu sắc và dự tính lớn lao của ông trong nhãn giới một cuộc Nam tiến. Chúa thường để ý kinh dinh đất này. Đến đây, đi chơi núi Hải Vân, thấy một dãy núi cao giăng dài mấy trăm dặm nằm ngang đến bờ biển, chúa ken rằng: “Chỗ này là đất yết hầu của miền Thuận Quảng”.

Nhận xét rồi, ông bắt tay vào việc ngay. Ông “liền vượt qua núi xem xét tình thế, dựng traadn dinh ở xã Cần Húc (thuộc huyện Duy Xuyên), xây kho tàng, chứa lương thực, sai hoàng tử thứ sáu trấn giữ. Lại dựng chùa Long Hưng ở phía Đông Trấn”.

Mãi tới năm 1611, mới thành lập phủ Phú Yên. Thực lục viết: ” Bấy giờ quân Chiêm Thành xâm lấn biên giới. Chúa sai Chủ sự là Văn Phong (không rõ họ) đem quân đi đánh lấy được [đất ấy], bèn đặt làm một phủ, cho hai huyện Đồng Xuân và Tuy Hòa lệ thuộc vào. Nhân phong Văn Phong là Hưu Thủ đất ấy.”

Hai năm sau, tức 1613, Nguyễn Hoàng thấy mình yếu mệt, cho họi hoàng tử thứ sáu vào và nói mấy lời trăn trối như một di chúc. Ông có những lời nhắn nhủ nhân thần tiếp tục giúp con ông trong việc trị nước. Rồi ông cầm tay hoàng tử dặn dò, nhắc tới tình huynh đệ thân thương. Nhưng nhất là những lời sau cùng này có liên hệ trực tiếp đến sự nghiệp Nam tiến của dòng họ Nguyễn, kể từ Nguyễn Hoàng. Chúng tôi có thể coi đây như là một tờ khai sinh cuộc Nam tiến.

Nhà Chúa nói: “Đất Thuận Quảng phía bắc có núi Ngang [Hoành Sơn] và sông Giang [Linh Giang] hiểm trở, phía nam có núi Hải Vân và núi Đá Bia [Thạch Bi Sơn] vững bền. Núi sẵn vàng sắt, biển có cá muối, thật là đất dụng võ của người anh hùng. Nếu biết dạy luyện binh để chống chọi với họ Trịnh thì đủ xây dựng cơ nghệp muôn đời. Ví bằng thể lực không địch được, thì cố giữ vững đất đai để chờ cơ hội, chứ đừng bỏ qua lời dặn của ta”. Hoàng tử thứ sáu và các thân thần khóc lạy vâng mệnh.

Lời di chúc ngắn gọn nhưng súc tích. Ông nhắn nhủ con hai việc:

  • Nếu chống lại được với họ Trịnh và Bắc Tiến được thì là tốt nhất.
  • Bằng không thì giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ cõi về phương Nam.

Bản đồ giang sơn họ Nguyễn lúc này được kể từ đèo Ngang, Hoành Sơn, qua đèo Hải Vân cho tới núi Đá Bia. Đó là vào năm nhà chúa mất, 1613. Như vậy, sinh thời Nguyễn Hoàng đã cho thành lập được phủ Phú Yên. Và phải đợi cho tới năm 1698, tức 85 năm sau, mới thành lập phủ Gia Định.

Nguyễn Hoàng là ông chúa nhà Nguyễn đã khởi xướng cuộc Nam tiến anh dũng của nhân dân Việt Nam. Di chúc của ông phải được kể ngang hàng với những di chúc, di chiếu có tiếng trong lịch sử Việt Nam. Sự nghiệp của ông phải được trân trọng và giảng dạy cho con em đất nước.


Nguồn: Triều Nguyễn và lịch sử của chúng ta. nxb Hồng Đức 2013.

 

 

Advertisements

Gửi phản hồi