Kinh tế - Kinh doanh

Richard Cantillon, nhà kinh tế học thực thụ đầu tiên


Steven Pressman

Chuỗi bài: 50 nhà kinh tế tiêu biểu


Richard Cantillon là một nhân vật bí hiểm và đầy lôi cuốn. Người ta không biết gì nhiều về sự sinh thành và tuổi trẻ của ông, và các hoạt động tài chính cũng như cái chế của ông vẫn còn nhiều tranh cãi. Mặc dù Cantillon dành hầu hết cuộc đời ông để kiếm tiền, nhưng ông là người đã viết một khóa luận kinh tế thực thụ đầu tiên, một nghiên cứu miêu tả quan hệ và vận hành của hệ thống kinh tế. Ông cũng đóng góp vào lý thuyết tiền tệ và là người đầu tiên giải thích vai trò kinh tế quan trọng của chủ doanh nghiệp (entrepreneur)

Cantillon sinh ra trong một gia đình Thiên chúa giáo ở Ballyronan, một thị trấn nhỏ ở Tây Bắc Ireland, vào quãng giữa năm 1680 và 1690. Ngày sinh chính xác của ông vẫn không chắc chắn vì xứ đạo không lưu giữ giấy khai sinh ở Ireland trong suốt thế kỷ XVII. Brewer (1992) suy đoán khả năng Cantillon sinh năm 1687 dựa vào thực tế là Cantillon nhập quốc tịch Pháp năm 1708, và để làm được điều này, khi đó ông phải 21 tuổi.

Người ta cũng không biết nhiều về tuổi thơ của Cantillon hay khi ông rời Ireland. Từ năm 1711 đến 1713, ông làm thư ký cho trợ lý Tổng trưởng Kho bạc Anh tại Tây Ban Nha, người có trách nhiệm thanh toán và cung cấp hậu cần cho quân đội Anh chiến đấu ở Tây Ban Nha. Năm 1716, ông trở về Pháp để tiếp quản ngân hàng từ một người họ hàng.

Vào năm 1720, ông kiếm được một tài sản nho nhỏ từ kế hoạch Mississippi theo đạo luật John, liên quan đến việc phát hành cổ phiếu cho toadn bộ vàng bạc mà người ta nghĩ là có ở khu vực sông Mississippi. Vì đã tích lũy được nhiều của cải, ông cho những người định đầu cơ vào giá trị cổ phiếu Mississippi vay. Để lách luật chống cho vay nặng lãi của Pháp, Cantillon giấu các khoản cho vay của ông dưới dạng các giao dịch ngoại tệ- oong cho vay một loại tiền và yêu cầu thanh toán dưới dạng đồng tiền khác. Kết quả của nững vụ việc trao đổi này đẩy ông vào tình trạng thường xuyên dính dáng đến các cuộc tranh cãi pháp lý. Nhằm châm dứt tình trạng này, ông quyết định trở về Anh và sống một cuộc sống xa xỉ với số của cải khổng lồ kiếm được từ hoạt động đầu tư và cho vay.

Cho đến nay, chỉ còn sót lại một tác phẩm về kinh tế học Cantillon, Luận về bản chất của thương mại (1755). Cuốn sách này được xuất bản sau hơn 20 năm xảy ra vụ cháy nhà ông ở London. Một phụ lục về thống kê được đề cập trong cuốn sách đó chư được tìm thấy. Có những bản báo cáo đề cập đến các tác phảm của Cantillon, nhưng tất cả cũng đề chưa được tìm thấy.

Tác phẩm Luận về bản chất của thương mại được chia thành 3 quyển hoặc 3 phần, có mục tiêu là xây dựng một tập hợp các nguyên lý tổng quát giải thích nền kinh tế vận hành như thế nào. Phần đầu tiên mô tả nền kinh tế thực hoạt động ra sao, hay những nguyên lý theo đó hàng hóa được sản xuất và người ta thuê lao động để sản xuất ra những hàng hóa này. Quyển 2 tập trung vào hệ thống tiền tệ, và giri thích tiền và nền kinh tế thực có mối quan hệ như thế nào. Cuối cùng, thương mại quốc tế và tỉ giá hối đoái được đưa vào bức tranh đó trong quyển 3.

Quyển 1 miêu tả nền kinh tế như một hệ thống gồm các phần có mối liên hệ qua lại với nhau, hay một luồng luân chuyển của tiền tệ và hàng hóa. Nó cũng giải thích các phần khác nhau của hệ thống này tương tác với nhau như thế nào. Cantillon tách riêng chu chuyển của sản xuất và trao đổi bằng cách tập trung vào phần tiền do người sở hữu ruộng đất tiêu dùng. Việc chi tiêu này hỗ trợ cho các nhà công nghiệp ở thành phố và thị trấn (các công trường thủ công). Nó cũng hỗ trợ cho người lao động trong nông nghiệp ở các vùng nông thôn, bằng cách tạo ra việ clafm và thu nhập cho họ. Người lao động trong khu vwjc công nghiệp và nông nghiệp cần mua một số hàng công nghiệp, và cần mua rất nhiều hàng nông nghiệp. Điều này tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho những người làm việc trong những khu vực kinh tế này. Vì nhu cầu lương thực và hàng nông nghiệp lớn hơn nhu cầu hàng công nghiệp nên tiền có xu hướng chuyển từ khu vực công nghiệp sang khu vực nông nghiệp để trao đổi lấy lương thực. Một lúc nào đó, người lao động nông nghiệp sẽ phải trả tiền cho chủ đất do sử dụng đất và bởi vậy tiền sẽ tìm cách trở lại túi người chủ đất, sẵn sàng bắt đầu một chu kỳ tiêu dùng và sản xuất mới.

Trong khuôn khổ này, Cantillon nhận thấy rằng sản xuất trong các ngành nghề khác nhau bị quyết định bởi cầu về các hàng hóa khác nhau. Nếu người chủ đất muốn có nhiều hàng hóa công nghiệp hơn  và ít lương thực hơn, lao động và nguồn lực sẽ chuyển từ khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp; khi đó người ta sẽ sản xuất ra nhiều hàng công nghiệp hơn và ít hàng nông nghiệp hơn. Nói theo cách hiện đại, nếu người tiêu dùng muốn có nhiều giày ba-ta hơn là giày da, thì người đóng giày da sẽ có ít việc để làm hơn. Một số doanh nghiệp sản xuất giày da sẽ phá sản và sẽ bắt đầu xuất hiện thêm một số doanh nghiệp làm giày ba-ta. Điều tương tự cũng có thể áp dụng cho các vùng trong một nước. Nếu người ta cần nhiều lao động trong thành phố hơn nông thôn, thì lao động sẽ dịch chuyển từ nông thôn ra thành thị.

Cantillon cũng phân tích vai trò kinh tế của chủ doanh nghiệp trong quá trình sản xuất. Thuật ngữ “chủ doanh nghiệp” (entrepreneur) có nguồn gốc từ thời cổ đại và trung đại, nằm nói đến những người làm ra cái gì đó. Các chủ doanh nghiệp đầu thế kỷ XVIII là các nhà thầu khoán; cụ thể đó là những người ký hợp đồng với nhà nước. Đây là nghề không có rủi ro vì nhà nước nói chung đều thanh toán đủ tiền. Cantillon vay mượn thuật ngữ phổ biến này và có định nghĩa lại. Ông coi chủ doanh nghiệp là người gánh vác rủi ro, chứ không phải những người nhận lương một cách đều đặn. ông nhận thấy rằng tương lai là không chắc chắn và tất cả các hoạt động kinh tế đều có tính rủi ro. Tuy nhiên phải có ai đó gánh vác rủi ro này trong hiện tại với hy vọng kiếm được lợi nhuận về sau. Nếu không như vậy, sản xuất sẽ không diễn ra. Do vậy những nhà doanh nghiệp gánh vác rủi ro này rất cần thiết cho chu trình sản xuất vận hành tốt và làm cho nền kinh tế trở nên thịnh vượng.

Quyển 2 của tác phẩm xem xét tiền ảnh hưởng như thế nào đến quá trình chu chuyển trong nền kinh tế. Vì những phân tích tác động kinh tế của tiền, Cantillon được coi một các chính thức như nhà sáng lập lý thuyết tiền tệ cổ điển (Bordo, 1983). Trong thé kỷ XVIII, tiền là các đồn tiền vàng và bạc; nó có thể được tạo ra bằng hai cách – khai thác vàng và bạc hoặc bán hàng cho quốc gia khác. Khi người khai thác hoặc thương nhân có thêm nhiều tiền thì nhu cầu của họ về hàng hóa và dịch vụ tăng, và bởi vậy công ăn việc làm và sản lượng sẽ mở rộng trong các ngành hoặc khu vực khác. Cầu lớn hơn cũng sẽ làm tăng giá, nhưng không nhất thiết tỷ lệ với mức tăng cung tiền, vì giá cao hơn sẽ làm cho sản lượng tăng (Cantillon, 1755, quyển 2, chương 6,7), bởi vì đôi khi xã hội có nhiều tiền hơn nhưng nó không tiêu dùng đến số tiền tăng thêm đó.

Hiện nay các nhà kinh tế học miêu tả tác động không chắc chắn này của tiền là hiệu ứng Cantillon. Ảnh hưởng kinh tế của lượng tiền mới là không chắc chắn vì nó phụ thuộc vào việc ai có được số tiền đó và họ dùng làm gì. Nếu tiền về cơ bản rơi vào tay thương nhân và nhà xuất khẩu thì sẽ có nhiều tiền được tiết kiệm và đầu tư hơn. Nếu sản xuất tăng, chứ không phải là tiêu dùng tăng, thì giá sẽ không có xu hướng tăng. Nhưng nếu tiền rơi vào tay địa chủ, họ sẽ lao vào tiêu dùng xa xỉ, nên giá cả sẽ tăng nhiều hơn và hàng xa xỉ sẽ có xu hướng tăng nhiều nhất.

Cantillon cho rằng vào một lúc nào đó, sự thịnh vượng lớn hơn do có nhiều tiền hơn có thể sẽ chấm dứt. Điều này về cơ bản xảy ra thông qua ảnh hưởng của tiền lên thương mại quốc tế. giá tăng làm cho xuất khẩu cạnh tranh kém hơn trên thị trường quốc tế, đồng thời nhập khẩu trở nên tương đối rẻ và hấp dẫn đối với người tiêu dùng trong nước. Thâm hụt thương mại xảy ra, nghĩa là vàng sẽ chảy ra ngoài để thanh toán cho tất cả hàng hóa nhập khẩu trong nước. Khi vàng chảy ra nước ngoài thì cung tiền trong nước giảm và sản xuất trong nước bị đình đốn. Do vậy, Cantillon đã phát hiện ra cơ chế lưu chuyển của tiền.

Quyển 3 thảo luận về chính sách thương mại, và phần nhiều theo gợi ý của trường phái trọng thương. Cantillon ủng hộ chủ nghĩa bảo hộ, và bảo đảm thặng dư thương mại trong kĩnh vực công nghiệp. Tuy nhiên, ông ủng hộ những chính sách này vì mục đích quân sự hơn là vì nguyên nhân kinh tế. Cantillon cho rằng các chính sách bảo hộ của phái trọng thương đưa ra sẽ làm tăng dân số nước Anh. Thặng dư thương mại trong lĩnh vực công nghiệp sẽ cho phép nước Anh nhập khẩu lương thực, và khi đó lương thực này có thể bảo đảm cho dân số đông hơn và làm nước Anh trở thành một quốc gia hùng mạnh hơn.

Cho tới nay, cantillon vẫn là một nhân vật bị quên lãng trong kinh tế học. Ông nổi tiếng chủ yếu do ảnh hưởng của ông đối với Quesnay và trường phái trọng nông, và cho việc phát triển quan điểm luồng tiền nối kết các khu vực khác nhau trong nền kinh tế. Nhưng vị trí của ông trong lịch sử còn quan trọng hơn vậy. Tác phẩm của ông có thể thực sự được coi là nghiên cứu thực thụ đầu tiên về kinh tế. Nó nhìn nhận nền kinh tế như một hệ thống quan hệ qua lại lẫn nhau và giải thích hệ thống đó vận hành ra sao. Vì lý do này, ông có lẽ xứng đáng được coi là nhà kinh tế học thực thụ đầu tiên


Nguồn: 50 nhà kinh tế tiêu biểu,

Steven Pressman, nxb Lao Động, 2003


 

Advertisements

Gửi phản hồi