Tư liệu

Gọi tên tín ngưỡng của đa số người Việt

Có thể bạn quan tâm:


Gọi tên tín ngưỡng của đa số người Việt

Trương Quang Đệ


Trong những cuộc chuyện trò với người nước ngoài ta thường gặp câu hỏi “:Bạn theo tôn giáo nào?”, nhiều người lúng túng không biết trả lời ra sao. Nói là “vô tôn giáo” hay “vô thần” thì sợ gây sốc, vì nhiều người, đặc biệt những người theo Hồi giáo không hình dung nổi ai đó “trần trụi” không có tín ngưỡng. Nếu vô thần thì khi gặp chuyện khó khăn nguy nan người ta cầu nguyện thế nào, chỗ dựa tinh thần ở đâu? Bản thân tôi nghĩ đến chuyện mình thỉnh thoảng đi chùa, vài lần ngồi nghe tụng kinh, thời nhỏ có qui y mặc áo vàng nghệ, đeo bùa, khi gặp khó thì như mọi người xung quanh, tôi cầu Trời khấn Phật, nên trả lời một cách vô tư là mình theo Đạo Phật. Trả lời xong rồi thì suy nghĩ xem mình có noi đúng không. Bỏi lẽ mình mù tịt về lý thuyết Phật giáo, cả đời chẳng chay tịnh gì, vào chùa không phân biệt được tượng nào với tượng nào vv. Những năm 30-40 thế kỷ trước, linh mục L.Cadière trong tạp chí BAVH (Đô thành hiếu cổ) đã nhùn vấn đề tôn giáo người Việt một cách sắc sảo, khoa học. Theo vị linh mục đáng kính này, tín ngưỡng nền tảng của người Việt là tin rằng những người đã khuất vẫn còn linh hồn ở lại dương gian, từ đó sinh ra việc thờ cúng tổ tiên, và từ việc thờ cúng tổ tiên sinh ra việc thờ cúng các vị thần thánh khác. Linh mục nhận xét rằng người Việt dễ hòa đồng vào một tôn giáo khác nào đó, miễn là tôn giáo ấy thờ một vị thần. Người Việt sùng kính Đức Phật, Chúa Giê Su cũng như các bậc thánh nhân như Quan Công, Phù Đổng…

nhatbook-Tam giáo

Các nhà nghiên cứu văn hóa Việt từ thời các cụ Phạm Quỳnh, Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim, Đào Duy Anh…đến các học giả thời nay đều nói rằng nền tảng văn hóa Việt là Nho-Phật-Lão. Về Nho gíao ai cũng hình dung được nội hàm các từ ngữ Trung, Hiếu, Tiết, Nghĩa và từ đó sinh ra tục lệ thờ cúng tổ tiên và các anh hùng tử sỹ. Nho giáo còn cho ta khái niệm Ông Trời, vị thánh tối cao định đoạt số mệnh ở dương gian. Câu thơ của Lý Thường Kiệt “Tiệt nhiên định mệnh tại thiên thư” có nghĩa là phạm vi lãnh thổ được ghi vào Sách Trời, nước này đi chiếm nước kia là trái lẽ Trời. Về Phật thì có các biểu hiện như đi lễ chùa, ăn chay, niệm Phật…Bên cạnh đó còn có tín ngưỡng dân gian thể hiện qua hình ảnh ông Bụt thường hiện ra giúp đỡ kịp thời những ai gặp hoàn cảnh khó khăn nguy hiểm. Còn Lão thì được thể hiện như thế nào? Tôi thường đặt ra cho nhiều người câu hỏi đó mà không ai nói được mạch lạc cả. Cách đây mấy hôm tôi đến hội sách ở đường Lê Thánh Tôn, Quận 1, TP HCM, tình cờ mua được cuốn “Đạo giáo” của Trần Trọng Kim do Nhà Xuất Bản Tổng Hợp TP HCM phát hàng năm 2018. Thật đáng kinh ngạc khi thấy vào những năm 20-30 thế kỷ trước, các học giả như cụ Trần Trọng Kim đã viết sách báo phân tích rõ đạo Lão, đạo Phật tinh túy ra sao, biến tướng ra sao. Theo sách “Đạo giáo” nói trên, lý thuyết ban đầu của các vị Lão tử, Liệt tử, Trang tử rất cao siêu nhằm đưa ra những phán đoán về vũ trụ và nhân sinh. Về vũ trụ quan, Đạo là nhân tố nguyên thủy từ đó sinh ra tất cả: trời, đất, cây cỏ, thú vật, người. Điều này chẳng khác gì giả thiết Big Bang của thiên văn học ngày nay. Giả thiết Big Bang lại được nhà toán học Anh John Coway với chuỗi “look-and-say” chứng minh là hợp lý và có cơ sở khoa học. Về nhân sinh quan, do chán ngán với những ham hố danh vọng lợi ích làm con người độc ác với nhau thành ra Lão Tử đề xuất thuyệt vô vi. Phần cao siêu này ít được thể hiện trong đời sống vật chất và tinh thần của ta mà một biến thể của Lão giáo do các đạo sỹ đời sau dựng nên mới có ảnh hưởng sâu rộng. Đó là Đạo Thần Tiên. Dưới đây là trích đoạn từ sách của Trần Trọng Kim:

“….Còn về đường tín ngưỡng của Đạo Thần Tiên thì từ đời Tống trở đi, đạo ấy đã thành ra hình thức nhất định.Trên có Ngọc Hoàng Thượng Đế là chủ tể cả thế gian, dưới có chư tiên và bách thần giữ các chức vụ cũng tương tự như vua quan dưới trần ta vậy. Thế gian chia ra làm ba khu là Thiên Đình, Âm Phủ và Thủy Phủ. Trên Thiên Đình thì có Tứ Đại Thiên Vương, Nhị Thập Bát Tú, Lôi Thần, Điện Thần, Vũ Thần, Vân Thần, Phong Thần, các vị ấy coi việc trên trời, việc làm mưa làm gió. Còn những thần coi việc dưới trần thì có Nam Tào chủ việc sinh, Bắc Đẩu chủ việc tử, Ngũ Phương Thần, Tứ Thời Thần, Đương Niên Thần, Đương Cảnh Thần, Thành Hoàng Thần, Thổ Công, Táo Quân đều là các vị thần chuyên coi về việc làm ăn, hành động của người ta.

Ở Âm Phủ thì có Thập Điện Diêm Vương coi về việc người chết và cứ theo cái công quả thiện ác mà báo ứng.Đây là bắt chước Đạo Phật mà đặt ra cho nên lại có Địa Tạng Vương là môn đệ của Phật lập ra một tòa riêng để ai chết xuống phải vào đấy, hễ không phải người nhà Phật thì giao sang cho Diêm Vương xét xử.

Có thể bạn quan tâm:

Ở Thủy Phủ thì có Tứ Hải Long Vương, cai quản mọi việc ở dưới bể.

Diêm Vương và Long Vương đều thuộc quyền Ngọc Hoàng cả,. Và ngoài những thần đã kể trên lại có những thần như Văn Xương Đế Quân chủ về việc văn học, Quan Thánh Đế Quân chủ về việc võ học.

…..Các vị thần tiên giúp vua Ngọc Hoàng để thống trị thế gian đều có pháp thuật cao cường mà trừng trị những giống yêu quái hay quấy nhiễu nhân gian…..”

Đoạn bình luận sau đây của cụ Lệ Thần rất đáng chú ý vì tính nóng hổi thời sự của nó:

“Đại để sự tin tưởng bên đạo thần tiên hiện bây giờ còn là thế cả. Nhưng đây là việc quỷ thần, ta là người trần làm sao mà biết được? Tất phải có một hạng người trên có thể thông với quỷ thần nà dưới có thể chỉ bảo dân chúng biết. Hạng người ấy là bọn đạo sĩ có phù chú, có ấn quyết, có thể gọi được quỷ thần, trừ được yêu quái và xua đuổi được ma quỷ. Những phù chú và ấn quyết thường là ở Ấn Độ theo Đạo Phật sang đất Tàu, bọn đạo sỹ mới mượn lấy để làm nghề riêng của mình, cho nên trong những câu chú thường hay có tiếng Ấn Độ lẫn với tiếng Tàu. Lắm khi người đạo sỹ miệng đọc chú tay bắt quyết mà không hiểu ý nghĩa gì. Nhưng có cần gì hiểu hay không hiểu? Càng không hiểu lại có lắm người tin. Ấy là cái tâm lý của loài người rất lạ như vậy. Bọn đạo sỹ nhờ cái ngu dại của người đời mà làm nghề kiếm ăn của mình. Ai đau ốm cũng vì ma vì quỷ, có tai nạn gì cũng tại thần tại thánh. Một ngày là một làm thêm sự mê tín của dân gian lên.”

Có thể bạn quan tâm:

Lời bình của học giả Trần Trọng Kim khiến ta sáng tỏ nhiều điều. Chẳng hạn trong Tây Du Ký của Tàu, Đường Tăng, nhà tu hành chân chính của Phật giáo luôn bị yêu quái đủ thứ quấy nhiễu rồi được các vị thần ở Thiên Đình hay Đức Như Lai và Quan Âm Bồ Tát ở Cõi Phật giải cưu. Sách viết về Phật nhưng tác giả là người theo Đạo Thần Tiên biến tướng. Ngày nay ở ta cũng vậy, các chùa chiền Phật giáo kiểu chùa Ba Vàng bày chuyện dâng sao giải hạn, cầu vongvv là thực thi Đạo Thần Tiên tiêu cực chứ đâu phải chính thống nhà Phật. Còn Đền Trần gieo ấn thì đúng là thực thi hành vi mê tín của Đạo Thần Tiên.

Trở lại với hoàn cảnh của những người không có đạo như bản thân tôi. Khi khai trong giấy tờ chính thức như hộ khẩu, căn cước, lý lịch..thì viết chữ “Không”: vào khung tôn giáo. Khi nói chuyện tôn giáo với người nươc ngoài thì tự cho mình là Phật giáo. Nhưng trong chiều sâu tâm tư luôn cảm hấy mình theo một thứ đạo vô danh tàng ẩn trên cơ sở văn hóa Nho-Phật-Lão. Con người nho-phật-lão ấy hiện tại phải làm gì với cái văn hóa cổ truyền của mình? Về Nho giáo nên giữ lại cái hay trong việc tu thân tích đức, yêu quí chữ nghĩa, trân trọng thánh hiền, sống với những lời răn dạy như “Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách”, những nhận định như “phi thưuơng bất phú” và những gì đã thâm nhập vào lời ru con như “Công cha như núi Thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Một lòng thờ mẹ kính cha., cho tròn chữ hiếu mới là đạo con”. Bên cạnh đó phải biết loại trừ những gì liên quan đến ý thức hệ phong kiến như nghĩa vụ “tam tòng tứ đức” đối với phụ nữ, quan chức với tính cách “dân chi phụ mẫu”, trọng nam khinh nữ “nhất nam viết hữu thập nữ viết vô”….Ngoài ra còn phải cảnh giác với những phương châm nập mờ không biết đúng sai như “Tiên học lễ, hậu học văn”.

Về Đạo giáo hay Lão giáo con người nho-phật-lão hiện đại nên tìm hiểu vũ trụ quan hợp với khoa học, nhân sinh quan khinh người ham hố công danh, quyền lợi, nguồn gốc cái ác. Bên cạnh đó phải tránh xa cái biến tướng thần tiên nhảm nhí. Ta có thể giữ lại và trân trọng các huyền thoại về Thiên Cung, Âm Phủ, Thủy Phủ như ta vẫn trân trọng tích Lạc Long Quân – Âu Cơ hay Phù Đổng Thiên Vương. Hình ảnh các vị táo quân, thành hoàng, thổ địa rất gần gũi với ta và ta phải quí mến họ.

Nếu một ngày nào đó đạo của ta không còn vô danh nữa thì nên đặt cho nó tên gì. Theo tôi ta sẽ gọi nó là COBUTA từ ghép viết tắt của Nho giáo = Confucianism, Phật giáo = Buddhism và Lão giáo = Taoism.

Viva Cobuta!


Nguồn: Viet-Studies

Nhatbook đặt lại tựa

Có thể bạn quan tâm:

 

Advertisements
Có thể bạn quan tâm:

Gửi phản hồi