Thời sự

Vì đâu Hồng Kông khủng hoảng?


Vì đâu Hồng Kông khủng hoảng?

Huỳnh Hoa


Người Hồng Kông muốn bảo vệ dân quyền và tự do, chính quyền Trung Quốc thì đòi kiểm soát và tuân phục – mâu thuẫn giữa hai ý chí này là cội nguồn cuộc khủng hoảng chính trị ở Hồng Kông suốt hai thập niên qua và còn tiếp tục kéo dài.

Hong Kong protest

Hôm Chủ nhật 9-6 hàng trăm ngàn người Hồng Kông đã xuống đường tuần hành phản đối một dự luật về dẫn độ, theo đó người cư trú ở Hồng Kông có thể bị giải giao cho Trung Quốc xét xử theo yêu cầu của Bắc Kinh. Đây là cuộc biểu tình lớn nhất của người dân kể từ khi Hồng Kông được Anh quốc trao trả cho Trung Quốc năm 1997.

Theo thỏa thuận năm 1984 giữa London và Bắc Kinh, Hồng Kông được tiếp tục tự trị trong 50 năm (đến năm 2047), được duy trì chế độ tư bản thị trường về kinh tế, người dân được bảo đảm các quyền như quyền nhân thân, quyền tự do biểu đạt, tự do lập hội, tự do biểu tình – tất cả được thể chế hóa trong Luật Căn bản (Basic Law).

Theo quan điểm của Trung Quốc, Hồng Kông là một “đặc khu hành chính” (SAR) dưới quyền lãnh đạo toàn diện của Bắc Kinh, nhưng Hồng Kông vẫn cho mình là một khu tự trị, có chính quyền riêng, đồng tiền riêng (đô la Hồng Kông); người Trung Quốc muốn ra vào Hồng Kông phải có giấy phép đặc biệt như một kiểu thị thực, và ngược lại.

Xung khắc lộ ra khi Bắc Kinh bắt đầu can thiệp sâu vào nội tình Hồng Kông, làm cho người dân cảm thấy lo sợ một ngày Hồng Kông sẽ trở thành bản sao của Thượng Hải hay Thẩm Quyến, nơi kinh tế phát triển nhưng nhiều quyền của người dân bị hạn chế.

Vì sao người Hồng Kông phản đối?

Dự luật về dẫn độ đã được thảo luận từ lâu trong hội đồng lập pháp và ngay cả các thành viên hội đồng lập pháp cũng ẩu đả với nhau trong nghị viện về dự luật này. Hồng Kông đã có hiệp định về dẫn độ tội phạm với khoảng 20 quốc gia và vùng lãnh thổ nhưng không có hiệp định với Đài Loan và Trung Quốc. Việc sửa đổi và ban hành luật mới về dẫn độ được chính quyền cho là bổ sung vào chỗ thiếu này, nhằm ngăn chặn tình trạng biến Hồng Kông thành “nơi trú ẩn” an toàn của giới tội phạm.

Dự luật còn cho phép Trưởng đặc khu hành chính Hồng Kông được quyền phê chuẩn yêu cầu dẫn độ của nhà cầm quyền Trung Quốc, thay cho quy định hiện hành là việc dẫn độ phải do tòa án cấp cao đề nghị và hội đồng lập pháp phê chuẩn. Người dân lo sợ, nếu được ban hành, luật về dẫn độ sẽ xóa bỏ quyền nhân thân của họ, ai cũng có nguy cơ bị bắt và giải giao cho Trung Quốc.

Tờ Bloomberg cho biết, cơ quan an ninh Trung Quốc đã lập sẵn danh sách hơn 300 người ở Hồng Kông mà họ sẽ yêu cầu dẫn độ ngay sau khi luật này được ban hành.

Những người biểu tình không hy vọng tiếng nói của họ sẽ được lắng nghe và chính quyền Hồng Kông cũng khẳng định không nhượng bộ người dân, hội đồng lập pháp vẫn đưa dự luật dẫn độ ra thảo luận lần thứ hai vào ngày 12-6 và cố gắng ban hành thành luật trước cuối tháng 7, trước khi kết thúc nhiệm kỳ của hội đồng hiện hành.

Tác động kinh tế

Chưa biết cuộc đối đầu giữa ý chí của chính quyền và người dân Hồng Kông sẽ được giải quyết như thế nào, song về mặt kinh tế, nhiều chuyên gia cho rằng việc Hồng Kông ban hành luật về dẫn độ với nội dung như hiện nay sẽ gây nguy hiểm cho thành phố này với vai trò trung tâm thương mại và tài chính hàng đầu khu vực Đông Á.

Trường hợp nổi bật là quan hệ giữa Hồng Kông với thị trường Mỹ. Mỹ có đạo luật Chính sách Mỹ – Hồng Kông 1992, theo đó Hồng Kông có một “quy chế đặc biệt” (special status) trong quan hệ với Mỹ, được đối xử như một thực thể không chủ quyền về kinh tế và thương mại, được hưởng nhiều ưu đãi về thuế quan, thị thực (visa), quan hệ thanh toán… mà Trung Quốc lục địa không có được.

Nhờ quy chế đặc biệt với Mỹ mà Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng thu hút đầu tư, kinh doanh; hầu hết các tập đoàn kinh tế lớn đều mở văn phòng hoạt động tại đây kể cả sau khi Hồng Kông đã trở thành đặc khu hành chính của Trung Quốc.

Chính phủ Mỹ cảnh báo quy chế đặc biệt đó có thể bị phương hại nếu Hồng Kông ban hành luật về dẫn độ với nội dung như hiện nay, vì điều đó gây nguy hiểm cho môi trường kinh doanh và doanh nhân nước ngoài. Một ủy ban của Quốc hội Mỹ yêu cầu xem xét lại một số điều khoản của luật Chính sách Mỹ-Hồng Kông 1992 nếu Hồng Kông vẫn nhất quyết thông qua luật về dẫn độ.

Năm 2018, Mỹ có 85.000 công dân và 1.300 doanh nghiệp hoạt động ở Hồng Kông. Tại cuộc họp báo sáng 10-6, Morgan Ortagus, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ, nói rằng Mỹ quan ngại sâu sắc trước động thái của chính quyền Hồng Kông, cuộc biểu tình hôm Chủ nhật “biểu thị rõ ràng sự phản đối của công chúng đối với dự luật” và bày tỏ lo ngại luật dẫn độ “sẽ đặt công dân của chúng tôi, cư trú hoặc chỉ viếng thăm Hồng Kông, vào guồng máy tư pháp thất thường của Trung Quốc”.

Theo chân Mỹ, Liên hiệp châu Âu và nhiều nước khác như Nhật Bản cũng có những hiệp định đối xử đặc biệt với Hồng Kông và những ưu đãi này có thể bị xét lại nếu môi trường kinh doanh ở Hồng Kông không còn được an toàn và thân thiện nữa.

Nếu điều đó xảy ra Trung Quốc cũng bị thiệt hại. Hồng Kông, nhờ có đồng tiền riêng ngoài sự kiểm soát của Trung Quốc và gắn (peg) với đô la Mỹ, là một kênh kết nối thị trường Trung Quốc nội địa với thị trường thế giới bên ngoài tốt hơn rất nhiều so với Thượng Hải hoặc Thẩm Quyến.

Năm ngoái, giao thương giữa Trung Quốc với thế giới qua ngả Hồng Kông đã vượt quá 1.000 tỉ đô la Mỹ, trong đó xuất khẩu của Trung Quốc là 468 tỉ đô la. Qua chương trình kết nối chứng khoán Stock Connect của Hồng Kông, các nhà đầu tư nước ngoài cũng đã đưa vào thị trường chứng khoán Trung Quốc hơn 126 tỉ đô la tiền vốn.

Biến Hồng Kông thành một thành phố Trung Quốc lục địa, nhường vai trò trung tâm tài chính khu vực cho Singapore, sẽ có ngày Bắc Kinh phải hối tiếc, hãng tin Reuters nhận định.


Nguồn: TBKTSG

Nhatbook đặt lại tựa


*

Gửi phản hồi