Tư liệu

‘Việt Nam Sử Lược’ theo dòng thời gian


‘Việt Nam Sử Lược’ theo dòng thời gian

Nguyễn Văn Nghệ


Tác phẩm Vit Nam slưc được xuất bản lần đầu vào năm 1920, tính đến nay đã hơn 90 năm. Chúng ta thử cùng nhìn lại những bước thăng trầm của nó trong khoảng thời gian ấy.

Trưc tháng 7 năm 1954

Tuy chưa được tận mắt thấy, tận tay cầm tác phẩm Vit Nam slưc của cụ Trần Trọng Kim xuất bản lần đầu tiên nhưng tôi được thấy trang bìa tập thứ nhất của tác phẩm này do nhà xuất bản Trung Bắc Tân Văn xuất bản lần thứ nhất vào năm 1920 trên trang Wikipedia tiếng Việt. Sách được in thành hai tập: Tập thứ nhất và Tập thứ nhì (gọi là “tập”chứ không gọi là “quyển”). Trên cùng của trang bìa là bốn chữ “Việt Nam sử lược”bằng Hán tự, bên dưới bốn chữ ấy là bốn chữ “Việt Nam sử lược” bằng quốc ngữ, và kề bên dưới là dòng chữ bằng tiếng Pháp: “Précis d’histoire Việt Nam”. Sau năm 1920 nhà xuất bản Trung Bắc Tân Văn có tái bản nữa hay không thì chúng tôi không có tài liệu để tham khảo.

Cho đến giữa năm 1954 thì nhà xuất bản Tân Việt đã xuất bản tác phẩm Vit Nam slưc năm lần. Hiện tôi đang sử dụng ấn bản in lần thứ năm, ấn bản này được in xong vào ngày 20 Mars 1954 (20/03/1954). Qua trang Wikisource tôi được thấy trang bìa Vit Nam slưc in lần tư vào năm 1951. Trong bài “Sự thật về Trần Trọng Kim và Việt Nam sử lược” (được đăng trên nhiều trang mạng) học giả An Chi cho biết là ông sử dụng tác phẩm Vit Nam slưc dày 588 trang do Tân Việt in và phát hành tại Sài Gòn năm 1949. Ông không nói in lần thứ mấy. Có thể đây là ấn bản in lần thứ ba chăng? Còn hai lần in trước không biết vào năm nào, tôi chưa thể xác định.

 

Sau ngày chia đôi đt nưc

  1. Min Bc: Quan điểm của những người theo chủ nghĩa Mác thì không có thiện cảm với Vit Nam slưc:

“Nhng ngưi làm công tác shc Vit Nam đã bóc trn các quan đim shc thc dân phong kiến trong mt ssách lch sdo bn bi bút thc dân biên son mà tiêu biu là cun Vit Nam slưc ca Trn Trng Kim”.

Nhà văn Đào Xuân Quí – tập kết ra miền Bắc – ghi lại việc học môn lịch sử thời còn bé tại Trường Tiểu học Pháp-Việt Ninh Hòa (Khánh Hòa) như sau:

“…Còn sVit thì hc rt sơ sài, chyếu là da vào quyn Vit Nam slưc ca Trn Trng Kim, bxuyên tc đi rt nhiu”  Vì tác phẩm này bị xem là “bị xuyên tạc”, Vit Nam slưc không được xuất bản ở miền Bắc, do đó việc tiếp cận tác phẩm này rất khó khăn. Như Mai Khắc Ứng kể vào thời điểm cuối năm 1962:

“…Thy Đng Huy Vn đã lôi dưi đáy rương ra cho tôi mưn cun sách mà thy Vưng khuyên tôi tìm đc. Vit Nam slưc ca Trn Trng Kim thi đó là sách cm. Phòng đc hn chế ca Thư viên Quc gia s31 đưng Trưng Thi cũng không ló ra”.

  1. Min Nam: Sau khi chia đôi đất nước, Nhà xuất bản Tân Việt tiếp tục cho tái bản Vit Nam slưc, và ấn bản lần thứ sáu được in xong vào ngày 25/04/1958 (một người bạn đã cho tôi mượn ấn bản này để đối chiếu với ấn bản in lần thứ năm và các ấn bản mới được in gần đây). Sau năm 1958 có tiếp tục in nữa hay không thì tôi không có tài liệu tra cứu.

Năm 1971 Trung Tâm Học Liệu thuộc Bộ Giáo Dục Việt Nam Cộng Hòa cho xuất bản lần thứ nhất tác phẩm Vit Nam slưc với số lượng 80.000 cuốn. Lần xuất bản này Vit Nam slưc được chia làm hai quyển: Quyển 1 và Quyển 2.

Tiki-Sách kỹ năng

 Sau ngày thng nht đt nưc

Một thời gian dài sau năm 1975 Vit Nam slưc vẫn chưa được xuất bản trong nước. Mãi đến những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ trước, nhiều nhà xuất bản mới được cho phép xuất bản tác phẩm này ở Việt Nam. Ngày nay, việc tiếp cận Vit Nam slưc là rất dễ dàng.

Nhng khác bit gia các n bn Vit Nam slưc gn đây và n bn ca nhà xut bn Tân Vit

Quyển Vit Nam slưc được đa số các nhà xuất bản gần đây tái bản là hầu như “gn đúng”với nguyên bản, không có điều gì được thêm thắc cả. Đa số đều không có “Lời nhà xuất bản”. Với nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin thì nhà xuất bản có ghi:

“Tuy nhiên, cun sách đưc viết dưi chế đthc dân phong kiến na thuc đa nên không khi có đôi điu hn chế vcách nhìn nhn cũng như thiếu sót vmt sliu.

Bi vy, nhng chsai sót so vi chính shin nay, chúng tôi xin đưc phép lưc bhoc có chú thích- ghi rõ biên tp (BT) dưi đbn đc tin theo dõi so sánh”

Các từ ngữ mà Trần Trọng Kim dùng khi viết Vit Nam slưc như: Giặc cướp; khởi loạn; biến loạn; giặc giã; quấy nhiễu; loạn; phiến động; đánh dẹp; bảo hộ… đều được nhà xuất bản này chú thích lại .

Riêng trong Quyển 4: “Tự chủ thời đại”ở Chương 6 và “Công việc họ Nguyễn làm ở xứ Nam”theo nguyên bản thì có tất cả 9 mục nhưng khi tái bản thì nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin bỏ bớt mục số 6 (“Lấy đất Chiêm Thành”) và mục số 7 (“Mở đất Nam Việt và sự giao thiệp với Chân Lạp”). Nhà xuất bản chỉ ghi ở cuối trang dòng chữ “Lưc b5 trang (BT)”

Còn nhà xuất bản Thanh Hóa thì khi tái bản Vit Nam slưc đã cho in giống như Vit Nam slưc của nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin từ chú thích (BT) cho đến số trang, chỉ có cái khác là không có “Lời Nhà xuất bản”.

Với nhà xuất bản Đà Nẵng thì “Lời Nhà xuất bản”là như sau:

“Do sách xut đã lâu nên ngôn ngcũ và sliu có vài chchphù hp vi tình hình xã hi thi by gi. Tuy vy, ln tái bn này, chúng tôi vn ginguyên bn đã đưc xut bn ln đu, chbphn chú thích bng Hán Nôm là loi chmà bn đc Vit Nam ngày nay ít dùng”.

Như vậy chỉ có nhà xuất bản Đà Nẵng là không có phần chữ Hán Nôm khi tái bản cuốn Vit Nam slưc.

Ở cuối bài “Nước Việt Nam”trong những trang kề sau bài Tựa, đại đa số các nhà xuất bản cũ cũng như gần đây đều in: “Nay ta nên theo tng thi đi mà chia sách Vit Nam slưc ra 5 quyn đcho tin skê cu”. Nhà xuất bản Thời Đại thì không gọi “5 quyển”mà gọi “5 phần”: Phần 1; Phần 2… 6

Tuyên bgi“nguyên bn”nhưng li là “dbn”

Tất cả các nhà xuất bản gần đây khi tái bản Vit Nam slưc đều nói là họ giữ đúng nguyên bản. Sự thật có đúng thế không?

Trong phần“Tng kết”ở cuối cuốn Vit Nam slưc, các nhà xuất bản gần đây đã in lại “nguyên bản”câu sau đây:

“Mc dù nưc Vit Nam hin nay đưc hoàn toàn đc lp, nhưng shay dtrong tương lai chưa biết ra thế nào? Song ngưi bn quc phi biết rng phàm ssinh tn tiến hóa ca mt nưc, là cái chí

nguyn, snhn ni và scgng ca ngưi trong nưc. Vy ta phi hết sc hc tp, mà gicái tâm trí cho bn vng thì chc tương lai còn có nhiu điu hy vng”

Độc giả tinh ý khi đọc đến đoạn: “Mặc dù nước Việt Nam hiện nay được hoàn toàn độc lập”ắt sẽ đặt câu hỏi: Cụ Trần Trọng Kim soạn Việt Nam sử lược vào những năm trước 1920 là thời điểm nước ta bị thực dân Pháp đô hộ, chẳng lẽ cụ không phân biệt được đâu là độc lập, đâu là lệ thuộc hay sao mà lại hạ bút viết một câu sai sự thật lịch sử một cách trầm trọng như vậy?

Nhà xuất bản Văn Hóa Thông Tin và Nhà xuất bản Thanh Hóa in đoạn ấy trong phần “Tổng kêt”như sau: “Mc dù nưc Vit Nam hin nay shay dtương lai chưa biết ra thế nào? Song ngưi bn quc phi biết rng…”. Lại càng xa “nguyên bản”hơn nữa!

Các nhà xuất bản gần đây khi cho xuất bản Việt Nam sử lược đều dựa vào “nguyên bản”nhưng “nguyên bản”lại là ấn bản Vit Nam slưc do Trung Tâm Học Liệu thuộc Bộ Giáo Dục Việt Nam Cộng Hòa xuất bản vào năm 1971.9 Trên trang “Văn thư lưu trữ mở Wikisource” có toàn bộ nội dung Vit Nam slưc, quyển 1 và quyển 2, do Trung Tâm Học Liệu xuất bản. Các ấn bản Vit Nam slưc do nhà xuất bản Tân Việt ghi như sau: “Vn mnh nưc Vit Nam hin nay còn trong tay ngưi Pháp, shay dtương lai chưa biết ra thế nào. Song ngưi bn quc phi biết rng..”. Rõ ràng là khi soạn Vit Nam slưc, dù nước ta chưa độc lập, cụ Trần Trọng Kim vẫn luôn đặt niềm tin vào tiền đồ của dân tộc:

“chc tương lai còn có nhiu hy vng”.

Vậy đoạn văn: “Mặc dù nước Việt Nam hoàn toàn được độc lập… ” và đoạn văn: “Vận mệnh nước Việt Nam còn ở trong tay người Pháp… ” thì đoạn nào là nguyên bản? Tuy không có trong tay ấn bản Vit Nam slưc in lần thứ nhất của nhà xuất bản Trung Bắc Tân Văn để đối chiếu nhưng rõ ràng là đoạn văn của nhà xuất bản Tân Việt có logic hơn. Vậy chúng ta có thể khẳng định đoạn văn của nhà xuất bản này là “nguyên bản”.

VNSL, ấn bản năm 2017 <LINK>

 Vài đnghvi các nhà xut bn hin nay

Vit Nam slưc có tổng cộng 189 chú thích của cụ Trần Trọng Kim. Vì sự thiếu thông tin ở vào thời điểm biên soạn tác phẩm này, tác giả đã chú thích sai nhiều địa danh. Ví dụ ở Quyển 3 chương 10, trong phần nói về vua Trần Duệ Tông liên quan đến Chiêm Thành, có chú thích: “Thành ĐBàn bây gihãy còn di tích huyn Tuy Vin, tnh Khánh Hòa”. Huyện Tuy Viễn dưới triều Nguyễn thuộc tỉnh Bình Định chớ không phải thuộc tỉnh Khánh Hòa. Nay di tích thành Đồ Bàn thuộc huyện An Nhơn tỉnh Bình Định. Hoặc ở Quyển 5 ,chương 16 ở mục số 2 (“Triều đình chạy ra Quảng Trị”) có chú thích số 1 của cụ Trần như sau: “Trưng Thi tha by giờ ở làng Đa Chcách Kinh thành 10 cây s”. Ở Thừa Thiên chỉ có làng La Chữ chớ làm gì có làng Đa Chữ? Trường Thi Hương ngày xưa ở làng La Chữ, nay thuộc thôn La Chữ, xã Hương Chữ, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên –Huế . Có những chú thích sai như thế nhưng không thấy nhà xuất bản nào đính chính cả!

Chúng ta là thế hệ hậu sinh có điều kiện nghiên cứu hơn cụ Trần. Do đó, trong tương lai, khi các nhà xuất bản tái bản tác phẩm Vit Nam slưc thi nên xem lại tất cả chú thích của cụ Trần. Chú thích nào sai thì cần chữa lại chú thích ấy kề sau chú thích nguyên thủy của cụ. Đó cũng là một cách chúng ta góp phần vào việc hoàn thiện tác phẩm Vit Nam slưc.

 Mặc dù Vit Nam slưc của Trần Trọng Kim có một số hạn chế nhất định,nhưng khi cho tái bản nó chúng ta cần trung thành với “nguyên bản”, chỗ nào sai với lịch sử thì chúng ta chú thích thêm. Đó là sự tôn trọng tối thiểu mà chúng ta phải dành cho tác giả.


Nguồn: Thời Đại Mới-2014


*

KM-Đọc sách siêu tốc

Gửi phản hồi