Tư liệu

Mười mẩu chuyện Thiền


Mười mẩu chuyện Thiền

Sofo Archon

Phạm Chánh Cần dịch


Đôi khi một câu chuyện có thể có tác dụng thuyết phục mạnh mẽ hơn cả những bản chuyên luận triết học. Các tôn giáo trên khắp thế giới đã sử dụng thuật kể chuyện như mông phương tiện để chuyển tải những thông điệp minh triết của mình. Một trong những tôn giáo ấy là Phật giáo, trong nhiều thế kỷ, đã từng sử dụng những câu chuyện hoặc những truyện ngụ ngôn để giúp con người mở rộng nhận thức. Điều này đạt tới cực độ trong những bài giảng về Thiền Phật giáo, vốn thường sử dụng thật rộng rãi những câu chuyện cực ngắn để làm nảy sinh nơi người đệ tử một hiểu biết mới về thực tại.

Tôi đã tập hợp được ở đây mười mẩu chuyện Thiền ưa thích của mình. Một vài mẩu chuyện dễ hiểu, những câu chuyện khác cần có thời gian để mẫm nghĩ, nhưng mẩu chuyện nào cũng gây được cảm hứng sâu sắc.

1. Một cuộc sống vô dụng

Một người nông dân đã quá già đến nỗi không còn có thể làm được việc gì nữa trên những cánh đồng. Vì thế suốt ngày ông cụ chỉ ngồi ở hiên nhà. Con trai ông cụ, vẫn còn làm việc trong nông trại, lúc lúc lại ngó chừng ông cụ và thấy rằng cha mình cứ ngồi mãi ở đấy.

“Bây giờ bố mình chẳng còn có ích gì nữa rồi”, người con trai thầm nghĩ, “ông cụ chẳng làm việc gì cả”. Đến một hôm, người con trai quá sức thất vọng về tình trạng ấy, đến nỗi anh ta đóng một chiếc quan tài bằng gỗ, lôi nó đến tận hiên nhà rồi bảo bố mình vào nằm trong ấy.

Chẳng nói chẳng rằng, ông cụ leo vào bên trong chiếc quan tài. Sau khi đóng nắp quan tài, anh con trai lôi chiếc quan tài ra đến tận rìa nông trại, nơi đấy có một vách đá cao.

Khi anh ta chuẩn bị thả [chiếc quan tài xuống vực], anh ta nghe có tiếng gõ nhẹ vào nắp quan tài từ bên trong. Anh ta mở nắp quan tài ra. Vẫn thản nhiên nằm trong quan tài, người cha thăm dò con mình, “Bố biết con sắp ném bố qua vách đá này, nhưng trước khi con làm như vậy, bố có thể đề nghị với con một việc được chăng?”. “Bố muốn nói gì vậy?”, người con trai trả lời.

Người cha nói, “Cứ việc ném cha qua vách đá này, nếu con muốn. Nhưng con nên giữ lại chiếc quan tài gỗ còn tốt này. Con của con có thể sẽ cần sử dụng đến nó”

2. Tập luyện chăm chỉ

Một võ sinh đến gặp sư phụ của mình và thành khẩn nói: “Thưa thầy, con vẫn hết lòng hết dạ học tập võ thuật theo môn phái của thầy. Bao lâu thì con sẽ tinh thông võ thuật?”.

Câu trả lời của vị võ sư thật là hờ hững: “Mười năm”. Mất kiên nhẫn, người võ sinh nói, “Nhưng con muốn thành thạo nhanh hơn vậy. Con sẽ học tập thật chăm chỉ. Con sẽ rèn luyện hàng ngày, mỗi ngày mười tiếng đồng hồ hay nhiều hơn nếu cần. Vậy thì con sẽ phải mất bao nhiêu lâu?”.

Vị võ sư ngẫm nghĩ một lúc, [trả lời], ‘Hai mươi năm”.

3. Trăng không thể bị đánh cắp

Lương Khoan (Ryokan), một Thiền sư, sống một cuộc sống hết sức giản dị trong một căn lều nhỏ dưới chân một ngọn núi. Một buổi tối, có một tên trộm đến viếng căn lều, chỉ để phát hiện rằng ở đấy chẳng có gì để đánh cắp.

Lương Khoan về và bắt gặp người khách không mời. “Hẳn là anh bạn đã từ xa đến đây thăm tôi”, vị Thiền sư nói với anh chàng đạo chích, “và anh bạn không nên trở về tay không. Vui lòng nhận bộ quần áo này của tôi như một món quà tặng”. Bối rối, chàng “diệu thủ thư sinh” nhận lấy bộ quần áo rồi len lén chuồn mất.

Lương Khoan trần truồng ngồi ngắm trăng, “Thằng cha thật tội nghiệp”, vị Thiền sư ngẫm nghĩ, “Ước gì ta có thể tặng gã mảnh trăng đẹp này”.

4. Một tách trà

Nam Ấn (Nan-in), một vị đại sư Nhật Bản sống dưới thời Minh Trị (1868-1912), tiếp một vị giáo sư đại học đến tham vấn về Thiền.

Nam Ấn mời trà. Ông rót trà đầy tách của vị khách, và rồi tiếp tục rót. Vị giáo sư ngắm [tách trà] đầy tràn cho đến lúc ông ta không còn kềm được. “Tách trà đầy tràn rồi. Đừng rót thêm vào nữa!”.

“Như cái tách này”, Nam Ấn nói, “ngài cũng đầy ắp những tư kiến và suy đoán. Làm sao tôi có thể trình bày cho ngài về Thiền

5. Cổng thiên đường

Vị tướng quân tên là Chân Điền Tín Phồn (Nobushige) đến gặp Bạch Ẩn (Hakuin) và hỏi, “Có phải, thật có một thiên đường và một địa ngục không?”.

“Anh là ai?”, Bạch Ẩn hỏi. “Ta là binh gia”, người chiến binh trả lời.

“Ngươi, một tên lính!” Bạch Ẩn quát lên. “Có loại Nhiếp chính nào chọn ngươi làm cận vệ? Gương mặt nhà ngươi giống hệt gương mặt một tên ăn mày”. Chân Điền Tín Phồn nổi giận đến mức ông ta bắt đầu rút gươm, nhưng Bạch Ẩn nói tiếp, “Vậy là ngươi cũng có một thanh gươm đấy. Hẳn là vũ khí của nhà ngươi quá cùn để cắt được đầu ta”.

Khi Chân Điền Tín Phồn đ. rút xong thanh gươm [ra khỏi vỏ], Bạch Ẩn b.nh luận, “Ngay lúc này, cổng địa ngục đang mở ra”. Trước câu nói ấy, vị tướng quân cảm nhận được thái độ tự chủ của vị đại sư, vội đút gươm vào vỏ và sụp lạy. “Lúc này, cổng thiên đường vừa mở”, Bạch Ẩn nói.

6. Bờ bên kia

Một hôm, trên đường về quê nhà, một vị tu sĩ Phật giáo trẻ tuổi đi đến bờ một con sông rộng. Tuyệt vọng ngắm điều trở ngại lớn lao trước mặt, người tu sĩ trẻ trầm ngâm hàng giờ chỉ để nghĩ về việc làm thế nào vượt qua được chướng ngại rộng đến thế.

Đúng lúc người tu sĩ trẻ định từ bỏ việc tiếp tục theo đuổi cuộc hành trình. Ông trông thấy một vị đại sư ở bờ bên kia của con sông. Người tu sĩ trẻ gào to, hướng về phía vị đại sư, “Ôi, bậc trí tuệ, ngài có thể bảo cho con biết làm thế nào để con qua được bờ bên kia của con sông này hay không?”.

Vị đại sư nhìn ngược nhìn xuôi dọc con sông, cân nhắc một lúc, rồi gào to đáp lại: “Này, con đang ở bở bên kia rồi mà!”.

7. Lúc chết

Ngay từ khi còn là một chú điệu, Thiền sư Nhất Hưu (Ikkyu) đã là một đứa trẻ rất thông minh. Sư phụ của ngài có một cái tách trà quý, một cổ vật hiếm. Nhất Hưu vô tình làm vỡ cái tách trà ấy và hết sức bối rối. Nghe tiếng chân của sư phụ, Nhất Hưu vội giấu những mảnh vỡ của cái tách trà ra sau lưng. Khi vị đại sư xuất hiện, Nhất Hưu hỏi, “Tại sao con người ta phải chết?”.

“Đó là lẽ tự nhiên”, vị sư già giải thích, “Mọi vật đều phải chết và chỉ có bằng ấy thời gian để sống”.

Nhất Hưu trình ra cái tách đã vỡ tan, nói thêm, “Đã đến lúc cái tách của sư phụ phải chết”.

8. Tâm động

Hai người tranh luận với nhau về một lá phướn đang bay phần phật trong gió. Người thứ nhất phát biểu: “Chính là gió thực sự lay động”. Người thứ hai cãi lại, “Không phải đâu, chính là lá phướn lay động”.

Một vị thiền sư tình cờ đi ngang, nghe được cuộc tranh luận, liền can thiệp. “Cả phướn lẫn gió chẳng hề lay động. Chính là cái tâm đang động”.

9. Rồi sẽ qua

Một thiền sinh đến gặp sư phụ của mình và nói, “Việc thiền định của con thật là tệ hại. Con cảm thấy bị phân tâm; khi thì đau chân; lúc lại buồn ngủ. Đúng là tệ hại”.

“Rồi sẽ qua”, vị sư phụ thản nhiên nói.

Một tuần lễ sau, người thiền sinh lại đến gặp sư phụ, “Việc thiền định của con thật tuyệt vời. Con cảm thấy thật tỉnh táo, thật bình an, thật sống động. Đúng là tuyệt vời”.

“Rồi sẽ qua”, vị thầy thản nhiên trả lời.

10. Tình huống căng thẳng

Một hôm, trong lúc đi bộ ngang qua một vùng hoang vu, một người đàn ông tình cờ gặp một con cọp hung dữ. Ông ta bỏ chạy nhưng chỉ một chốc là đã đến rìa một vách núi đá cao. Liều mạng để tự cứu, ông ta leo xuống một nhánh dây leo và lửng lơ trên miệng vực chết người.

Trong lúc ông ta treo người ở đấy, hai con chuột xuất hiện từ một cái hang bên trong vách núi đá và bắt đầu gặm nhấm nhánh dây leo.

Thình lình, ông ta nhận thấy từ trên nhánh dây leo thòng xuống một quả dâu tây dại. Ông ta hái lấy và bóp [cho nước ép của quả dâu] rơi vào miệng. Thơm ngon không thể ngờ được!


Nguồn: Văn Hóa Phật Giáo, 2017

KM-Nhưng tựa sách nên đọc trong đời

 

Gửi phản hồi