Điểm sách

Còn bao nhiêu “dĩ vãng” để “ăn mày”?


Còn bao nhiêu “dĩ vãng” để “ăn mày”?

Vũ Ngọc Khuê


Ở tuổi 73, nhà văn Chu Lai có cơ hội tái ngộ bạn đọc yêu văn chương qua bốn tác phẩm tiêu biểu nhất mang “dấu ấn Chu Lai”, gồm: Nắng đồng bằng, Phố, Cuộc đời dài lắm, Ăn mày dĩ vãng. Trong số đó, Ăn mày dĩ vãng là cuốn tiểu thuyết gắn liền với tên tuổi của ông – một trong những nhà văn quân đội được nhiều độc giả biết đến trong nền văn học sau năm 1975.

Ăn mày dĩ vãng là sự tiếp nối những tự sự về thân phận của người lính trong văn chương chiến tranh cách mạng. Sau 1975, có nhiều tác phẩm theo đuổi đề tài này như Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh, Bến không chồng của Dương Hướng, Lạc rừng của Trung Trung Đỉnh, Mùa hè giá buốt của Văn Lê, Tàn đen đốm đỏ của Phạm Ngọc Tiến…. Người thì muốn dấn thân sâu vào để hiểu về hình ảnh người lính, kẻ muốn ghi lại những vết cắt khiến cho những người lính ấy đến giờ vẫn còn đau đớn không chỉ về mặt thể xác.

Riêng với nhà văn Chu Lai, nhân vật Hai Hùng trong tác phẩm phảng phất mang hình bóng tác giả; và trải nghiệm đó sâu sắc đến độ từng có vài nhà phê bình cho rằng sau tiểu thuyết này, dường như bao nhiêu vốn liếng về trận mạc, nhà văn đã trút hết vào đó rồi, chẳng còn gì nữa.

Còn bao nhiêu 'dĩ vãng' để 'ăn mày'? ảnh 1

Nhà văn Chu Lai

Hai Hùng, “ác ôn Việt Cộng, một người lính Bắc Kỳ” – kẻ thù gọi anh là tên sát nhân tài tử, là nghệ sĩ cầm súng ảo thuật. Bà con trong ấp chiến lược kêu anh bằng “mày”, bằng “thằng” với tất cả sự âu yếm, tin cậy.

Với thời gian phục vụ quân ngũ, sống với một ý thức gần gũi với đời sống quân nhân, nhà văn Chu Lai đã mô tả một Hai Hùng nằm chênh vênh giữa hai cuộc chiến, một cuộc chiến đấu chống Mỹ cứu nước, một cuộc chiến đấu ở hiện tại đâu đó vào khoảng những năm 1990, khi người lính già ấy đi tìm lại dĩ vãng đã lùi xa.